Марий тиште кечым ятыр вере палемденыт

Марий тиште кечым ятыр вере палемденыт

Шукерте ожно тиште шӱдыр шочмо калыкланна корным ончыктен виктарен колтен, марий возыктышын шочмыжат калыклан  тӱня кӱкшытыштӧ шке верым налаш йӧным ыштен да  йылмыжым пойдарен. 

1775 ийыште икымше марий книган савыкталтмыже калыкнан эртыме корныштыжо келге кышам коден. «Сочинения, принадлежащие к грамматике черемисского языка» икымше марий грамматике марий тиштын тӱҥалтышыжлан шотлалтеш. 10 декабрьыште книга Санкт-Петербург олаште ужалымашке лектын. Тиде книгам возышо авторлан Вениамин Пуцек-Григоровичым шотлат. Тудо уло тӱнялан марий йылмына улмо нерген умылтарен возен, книга мучаште тӱжем утла мутан рушла-марла мутерым пуртен. Тыге марий йылмым пойдарыме, вияҥдыме, тудым уло тӱнялан палдарыме, куатшым шарен колтымо паша тӱҥалын. Марий йылме дене эн ондак руш йылме гыч религий сынан книга-влак кусаралтыныт. Тылеч вара ятыр жап эртымеке, 1905-ше ийыште С. Г. Чавайн «Ото» лӱман икымше марий почеламутым возен, марий поэзийлан тӱҥалтышым пыштен. Валериан Васильевын вуйлатымыж почеш 1907-1913 ийлаште лектын шогышо «Марла календарь» марий возыктыш пашаште  у ошкыл лийын.

Жап эртыме семын йылме йодыш вияҥын, марий сылнымут шулдырым налын.

1998 ий гыч Марий тиште кече Марий Эл Республикын кугыжаныш пайремже семын палемдалтеш.

Тиште – тиде тошто марий шомак, тудо ожно иктаж-могай палым, тамга манмым ончыктен. Мемнан кугезына-влак куэ кумыжеш, писте оҥаш але тояш, тамгам пӱчкеден, ала-мыняр торашкат уверым колтен сеҥеныт. Тамга-влакым тыгак эше вургемышкат тӱрленыт. Тӱрым ончен, кугезына-влак тиде еҥын могай тукым гыч, кушеч улмыжым, могай тӱҥ сомылым шуктен шогымыжым паленыт. Иктаж-могай амалан кӧра пеш вашке калыкым чумыраш кӱлын гын, тӧтыретпучым пуалтеныт але тамган тоям имнешке дене колтеныт. Тыге, мутлан, тушман лишемме нерген увер шарлымеке, нунын ваштареш кӱчык жапыште пеш кугу сарзе вийым чумырен кертыныт.

Тений Марий тиште кечылан пӧлеклалтше мероприятий ятыр эртен. Марий йылме дене шке уш-акылжым тергаш кумылан еҥ «Марла чын возена» тӱшкан возымо диктантыш ушнен кертын. Тудо Марий Элыште гына огыл, марий-влакын тӱшкан илыме моло кундемыштат визымше гана эртаралтын. Эсогыл диктантым тений тора Японийыштат возеныт. Диктант Экологий темылан пӧлеклалтын. Чылаже акцийыш 1500 утла еҥ ушнен.   Йылмым, сылнымутым да эртыкым шанчын шымлыше В. М. Васильев лӱмеш марий институтышто 7 декабрьыште «Марий мутышто мут ышталтме йодыш» теме дене «ӱстел йыр мутланымаш» йылмызе да журналист, мер пашаеҥ-влакым чумырен. Ты кечынак «Марий-влакын ончычсо историйышт дене кылдалтше  ӱчашымашым лукшо йодыш-влак» шанче-практик семинар ятыр еҥым ушен. Лӱмло марий шанчызе-влакын полшымышт дене погынышо-влак калыкнан эртыме корныжо дене палыме лийыныт. Шинчымашым пойдарыше мутланымаш каен. Шкетан лӱмеш марий кугыжаныш драме театрыште Ираида Степанован «Марий тӱрыштӧ Юмо-влак» книгажын презентацийже эртен. Палемден кодыман, ты арняште республикыштына тыгак Туризм арня эртен.

7 декабрьыште Йошкар-Оласе 1-ше номеран кыдалаш школышто «Финн-угор калык-влакын тиште памятникышт» презентаций паша дене республикысе фестиваль лийын.  Презентаций дене палдарыме деч посна ӱдыр-рвезе-влак «ӱстел йыр мутланымашке» ушненыт. Сеҥыше-влакым пӧлек дене палемденыт. Сокыр-влаклан республикысе книгагудыштышт «Краевед» клуб погынен. Туштат тиште нерген мутланеныт.

С.Чавайн лӱмеш национальный книгагудышто шуматкечын кече мучко ончер, экскурсий, викторине, мастер-класс-влак эртеныт. Кумылан-влак тамгам сӱретленыт, лудмо писылыкыштым тергеныт, марий калык кочкыш да куштымаш дене палыме лийыныт, Сергей Чавайнын «Ото» почеламутшым тӱрло йылме дене лудыныт.

Тылеч посна республике мучко кажне школышто, тӱвыра тӧнеж ден книгагудылаште калыклан Марий тиште дене палдарыме.

Марий тиште кечылан пӧлеклалтше пайрем погынымаш 10 декабрьыште Шкетан лӱмеш марий кугыжаныш драме театрыште эртен. Тыште «Ме марий улына» фотоончер,  книга ончер-ярминга-влак пашам ыштеныт. Пайремыш толшо калыкым Республикым Вуйлатыше Александр Евстифеев саламлен, возыктыш пашан кӱлешлыкше нерген палемден. Республикысе книгагудылам ончыкшым книга дене пойдараш сӧрен.

Ты кечынак театрын фойештыже уш-акылым тергыше «Мунло» интеллектуал конкурс эртен.

Арня жапыште кундемыштына тӱрлӧ конкурсышто сеҥыше-влакым пайрем погынымаште палемденыт.  Погынышо калыкым пайрем дене Марий Эл Правительстве Председательын Икымше алмаштышыже  Михаил Васютин, Тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министрын пашажым шуктышо Галина Ширяева, марий оньыжа Эдуард Александров саламленыт.

Пайрем кас М.Шкетанын романже негызеш ямдылыме «Эреҥер» спектакль дене мучашлалтын.

        

 

Жаплан келшыше

Пайдале ресурс

Официальный портал Республики Марий Эл
Министерство культуры Российской Федерации
Федеральное агентство по делам национальностей (ФАДН)
Комиссия по вопросам информационного сопровождения государственной национальной политики
Федеральная целевая программма "Культура России"
Приволжский федеральный округ Российской Федерации
© 2017, МАРИЙ ЭЛ РЕСПУБЛИКЫН ТӰВЫРА, ПЕЧАТЬ ДА КАЛЫК-ВЛАКЫН ПАШАШТ ШОТЫШТО МИНИСТЕРСТВЫЖЕ
424002, Йошкар-Ола, Кремлёвский урем, пӧрт 41, тел.: +7 (8362) 45-09-63,
Яндекс.Метрика